Ramazan ayının İslam âlemindeki insanların yaşamlarında bir düzen ve bazı kurallara tabi olarak yaşanmasının, hayatın değeri ve sağlığı kadar; doğruluk, dürüstlük ve her türlü fenalıktan kaçınma yönünden de büyük önemi vardır derim. Aynı zamanda iyiliklerin ve yardımlaşmaların daha samimi ve içtenlikle yapılarak toplumun huzur ve refahı için maddi ve manevi olanaklarla hayatın devam etmesidir.

Eski yıllarda Ramazan ayının bereketi, birliği ve dayanışması yalnız mahallelerde ve aile birliklerinde değil, çarşı esnafının da günlük yaşamında görülürdü. Ben de Ramazan ayındaki bu günlük yaşantıyı kısaca yazmak istedim.

Elbette Ramazan ayının huzuru ve insanlar arasındaki bağlılık, çalışma hayatında ve çarşıda da vardır. Ben sizlere Karaman’ımızın eski Ramazan yıllarında çarşı semtlerinden Şamkapı Meydanı ve esnaflarının Ramazan günlüğünden bahsedeceğim.

Bu meydanda esnaf olarak bakkallar, helvacılar, toptancılar, ayakkabıcılar, fırıncılar, berberler, kahveler, manifaturacılar, lokantalar, kalaycılar; velhasıl aklınıza hangi esnaf gelirse mutlaka bu meydan ve çevresindeki sokaklarda bulunurdu. Ayrıca Kervansaray Hanı ve Deveci Hanı gibi iki han vardı. Buralara köylerden ve kasabalardan gelen yolcular da uğrardı.

Her sabah olduğu gibi esnaflar iş yerlerini açar, Ramazan ayının verdiği huzur içinde, sabah saatlerinde alışveriş az olduğu için sohbet ederlerdi. Ramazan ayında gündüzleri top atılıncaya kadar bu bölgedeki kahvehaneler, lokantalar ve pastaneler kapalı olurdu. Şehrin bazı semtlerinde açık olanlar da vardı. Eski buğday ve odun pazarındaki Kileni’nin Kahvesi, eski musallanın olduğu yerdeki Çınaraltı Kahvesi ve eski belediyenin taş binasının ara sokağındaki Deli Bekir’in kahvesi bunlardan bazılarıydı. Lokantalar ise iftar saatinden önce açılırdı.

Gelelim Şamkapı Meydanı’ndaki Kervansaray Hanı’nın Ramazan günlüğüne… O yıllarda bu alanda sembolleşmiş ve hâlen birçok yazı ve konuşmada isimleri geçen, rahmetle yad ettiğim İrebiş, Elif ve Onbaşı lakaplarıyla anılan büyüklerimiz vardı. Bunlar hakkında zaman zaman yazılar yazılır, hakikati olmayan bazı uydurma hikâyeler anlatılırdı. Ben bunların tamamen yalan ve yanlış olduğunu bilen bir kişiyim. Çünkü benim hayatım burada geçti. Babamın 1950–1962 yılları arasında Kervansaray Hanı’nın bitişiğinde Numune Fırını vardı. Bu kadar derim.

Çarşı esnafı, akşam iftar vaktine kadar çalışmalarının yanında, “Eve iftara ne götüreyim, konu komşuya da bir iftarlık alayım, onların hatırını ve dualarını alayım.” duygusuyla fırınların, helvacıların ve bakkalların önünde kalabalık oluştururdu.

Ramazan’ın olgunluğu yanında çarşı esnafı, kendi aralarında olduğu gibi sohbet edenlerle de birçok şaka yapar, hatır gönül kırmadan günlerini geçirirdi. Bunları sizlere yazmak isterim, bir sakıncası yok; ancak bu hatıraları farklı yönlere çekenlere fırsat vermemek için yazmıyorum.

Çarşı esnafının birlik ve beraberlik içindeki samimi bir iftar yemeğini de yazmadan geçmeyeceğim. O yıllarda büyük lokanta olarak, Nuri ve Hüsnü Güven kardeşlerin Sebze Pazarı içindeki lokantasında verilen iftar yemeğinde ben de bulundum. Serviste ekmek ve su dağıtımında görev aldım.

Bu iftar yemeğini tertip edenler arasında başta İbrahim Dölek, Mehmet Emin Güven, Diş Hekimi Mustafa Sayın, Pirinççi Nuri Koçak, Dondurmacı Said Doğan ve Kalaycı Fethi Aşırdı vardı. O günlerin masraflarını bu kişiler karşılamıştı, kendilerini rahmetle anıyorum.

Aklımda kaldığı kadarıyla iftara gelenlerden bazıları da şunlardı:

İbrahim Selek, Bakkal Hüseyin, Rıza Tosun, Hacı Koçak, Muzaffer Keçeci, Mustafa Çolakoğlu, Kahveci Veysel, Kara Osman, Ali Şekerci, Hüsnü Bilgin, Öner Kamer, Hebebçi Kardeşler (Osman, Tevfik ve Ömer), Kazım Bacak, Nejat Zeyneloğlu, Şemsi Güç, Abdurrahman Peker, Leblebici Muammer ve Osman Akça, Kadir Güneş, İmam Haşim İşmen, Topağın İbrahim, Yahya Hıdır, Kuyumcu Mustafa Dinç, Ali Kuş, Halit Tanrıöver, Bahattin Akın, Mustafa Dölek ve Ali Ceylan.